İstanbul’dan Ankara’ya, İzmir’den Trabzon’a — yurt içi bir uçuşta rötar ya da iptal yaşadığınızda karşınıza çıkan tazminat rakamı, aynı havayolunun Avrupa’ya yaptığı bir seferde ödediğinden çok daha düşüktür. Sebebi basit: yurt içi uçuşlarda AB’nin 261/2004 sayılı tüzüğü değil, Türkiye’nin kendi düzenlemesi olan SHY-YOLCU (Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik) uygulanır. İki rejim arasındaki genel farkı Uçakla Seyahatlerinizde Haklarınızı Biliyor musunuz? yazısında anlattık; burada yalnızca yurt içi uçuşlara özgü kurallara, rakamlara ve başvuru yoluna odaklanıyoruz.
SHY-YOLCU yurt içi uçuşları nasıl kapsıyor?
SHY-YOLCU’nun 2. maddesi, Türk menşeli hava taşıma işletmelerinin Türkiye’deki havaalanlarına ve havaalanlarından gerçekleştirdiği tüm tarifeli ve tarifesiz uçuşları kapsar — yani bir yurt içi uçuş, baştan sona bu yönetmeliğin alanındadır. Yönetmelik 1 Ocak 2012’de yürürlüğe girmiş ve Avrupa Birliği’nin 261/2004 sayılı tüzüğüne paralel olarak hazırlanmıştır; ama paralel olması aynı olduğu anlamına gelmez. Tazminat tutarı, tehir eşikleri ve bazı prosedür detaylarında iç hat/dış hat ayrımı devreye girer. Dış hat uçuşlarındaki farklı tutarları ve AB içi uçuşlarla karşılaştırmayı Avrupa İçi Uçak Seyahatlerinde Yolcu Hakları yazısında bulabilirsiniz.
Uçağa kabul edilmediyseniz: önce gönüllü aranması zorunlu
Bir uçuşta arz fazlalığı (overbooking) öngörüldüğünde, yönetmeliğin 5. maddesi havayoluna belirli bir sıra dayatır: önce, rezervasyonundan feragat etmeye gönüllü yolcu bulmak için duyuru yapılması ve gönüllülere sunulacak menfaatlerin yolcuyla mutabık kalınarak belirlenmesi gerekir. Yeterli gönüllü çıkmazsa, havayolu geriye kalan yolcuları isteği dışında uçağa almayabilir — ama bu durumda derhal 8, 9 ve 10. maddelerde sayılan tazminat, geri ödeme/güzergâh değişikliği ve hizmet yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadır. Geçerli belgeleriniz ve zamanında check-in’iniz varken sağlık, emniyet veya güvenlik gibi makul bir gerekçe olmaksızın uçağa alınmadıysanız, bu haklar doğrudan devreye girer.
Uçuşunuz iptal edildiyse: bildirim süresi tazminat hakkını belirler
SHY-YOLCU’nun 6. maddesine göre iptal tazminatı, ne kadar önceden haberdar edildiğinize bağlıdır:
- Planlanan hareket saatinden en az iki hafta önce haberdar edilmediyseniz tazminat hakkınız doğar.
- İki hafta ile yedi gün arasında haberdar edildiyseniz, size planlanan saatten en fazla iki saat önce kalkan ve son varış noktasına en fazla dört saat sonra ulaştıran bir güzergâh değişikliği teklif edilmediği sürece tazminat hakkınız vardır.
- Yedi günden kısa bir süre önce haberdar edildiyseniz, en fazla bir saat önce kalkan ve en fazla iki saat geç varan bir alternatif sunulmadığı sürece yine tazminat alırsınız.
Havayolu, tüm makul tedbirleri almasına rağmen iptale olağanüstü bir halin (kötü hava koşulları, doğal afet, grev, beklenmedik uçuş emniyeti sorunu gibi) sebep olduğunu kanıtlarsa tazminat ödemekle yükümlü olmaz; bu ispat yükü havayoluna aittir.
Rötarda hangi hizmetler ücretsiz sağlanır?
Yönetmeliğin 7. maddesi, gecikme eşiğini mesafeye göre belirler: 1500 km’ye kadar olan uçuşlarda (yurt içi seferlerin büyük bölümü bu dilimdedir) iki saat, 1500–3500 km arasında üç saat, 3500 km üzerinde dört saat ve üzeri gecikmelerde havayolu 10. madde kapsamındaki hizmetleri sunmak zorundadır. Bu hizmetler 10. maddede şöyle sıralanır:
- 2–3 saat arası gecikmede makul ölçüde sıcak ve soğuk içecek,
- 3–5 saat arası gecikmede içeceklerin yanında günün saatine göre kahvaltı veya yemek,
- 5 saat ve üzerinde bunlara ek olarak ilave içecek ve hafif ara yemek,
- bir veya daha fazla gece konaklama gerektiğinde otel ya da uygun bir tesiste konaklama ve havaalanı–otel arası ulaşım,
- süre sınırı olmaksızın iki telefon görüşmesi, faks veya e-posta imkânı.
Hareket kabiliyeti kısıtlı yolcular, refakatçileri ve tek başına seyahat eden çocuklar için havayolunun bu hizmetleri sunarken özel ilgi göstermesi ayrıca zorunludur (Madde 12). Engelli yolcuların uçuşla ilgili bildirim ve yardım haklarını Tekerlekli Sandalyeyle Uçmak yazısında ayrıntılı işledik.
Yurt içi tazminat: sabit 100 Avro
SHY-YOLCU’nun 8. maddesi uyarınca, tazminat hakkı doğduğunda (uçağa kabul edilmeme, bazı iptal durumları veya nitelikli gecikmelerde) yurt içi uçuşlarda ödenecek tutar mesafeden bağımsız olarak 100 Avro’dur. Bu, dış hat uçuşlarında mesafeye göre 250, 400 veya 600 Avro olan kademeli tutardan farklı, tek ve sabit bir rakamdır. Tazminatın Türk Lirası karşılığı hesaplanırken, ödemenin yapıldığı güne ait Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru esas alınır — yani TL tutarı gün gün değişir. Havayolu, size varışta en fazla iki saat gecikmeli alternatif bir uçuş sunduysa, bu tazminatı yönetmeliğin izin verdiği ölçüde %50 oranında indirebilir. Ödeme nakit, banka havalesi, banka ödeme emri veya çekle yapılabilir; seyahat fişi gibi alternatif ödemeler ancak yolcunun imzalı onayıyla mümkündür.
10 Aralık 2024 değişikliği: teknik arıza artık doğrudan tazminat doğuruyor
Resmî Gazete’de 10 Aralık 2024 tarihinde (32748 sayı) yayımlanan değişiklikle yönetmeliğin 7. maddesine yeni bir fıkra eklendi: uçuş teknik veya operasyonel nedenlerle tehir edilir ve yolcu son varış noktasına planlanandan 3 saat veya daha fazla gecikmeyle ulaşırsa, havayolu artık 8. ve 9. maddelerdeki tazminat ve iade/güzergâh değişikliği yükümlülüklerini derhal yerine getirmek zorunda. Aynı değişiklikle 8. maddedeki tazminat tutarları da güncellendi (iç hat 100 Avro, dış hat 250/400/600 Avro olarak yeniden belirlendi). Pratik sonucu şu: eskiden “teknik arıza” gerekçesiyle bazı gecikmeler tazminat kapsamı dışında yorumlanabiliyordu; artık teknik/operasyonel kaynaklı 3 saat ve üzeri gecikmeler de tazminata bağlanıyor. Dış hat ve AB içi uçuşlarda gecikme tazminatının güncel işleyişini Uçağınız Rötar Yaptı mı? yazısında bulabilirsiniz.
Sınıf düşürülürse ne kadar iade alırsınız?
Havayolu sizi satın aldığınız sınıftan daha üst bir sınıfa yerleştirirse ek ücret talep edemez (Madde 11/1). Ancak daha alt bir sınıfa yerleştirirse, bilet ücretleri arasındaki farkın iadesine ek olarak mesafeye göre kademeli bir ödeme yapmak zorundadır:
- 1500 km veya daha kısa uçuşlarda bilet ücretinin %30’u,
- 1500–3500 km arası uçuşlarda bilet ücretinin %50’si,
- 3500 km’den uzun uçuşlarda bilet ücretinin %75’i.
Bu tutar, yedi gün içinde nakit, banka havalesi veya çekle ödenmelidir; iade hesaplanırken biletin satın alındığı tarihteki fiyat esas alınır.
Bagaj bu yönetmeliğin kapsamında değil
SHGM’nin kendi yolcu hakları sayfası bunu açıkça belirtir: bagaja ilişkin şikâyetler SHY-YOLCU ve ilgili mevzuatı kapsamında değerlendirilmez. Kaybolan, hasar gören veya geciken bagaj ayrı bir sorumluluk rejimine (uluslararası taşıma sözleşmeleri ve havayolunun kendi tarifesi) tabidir; bu yönetmelikteki tazminat maddeleri bagaj için uygulanmaz. Bagajınızla ilgili haklarınızı ve süre sınırlarını Bagajınız Kayboldu mu? yazısında ayrı olarak ele aldık.
Şikâyetinizi nereye, nasıl yaparsınız?
SHY-YOLCU’nun 15. maddesi, havayolunun check-in kontuarında veya biniş kapısında yolcuların haklarını gösteren Türkçe ve İngilizce bir bildirim bulundurmasını zorunlu kılar; bu nedenle check-in sırasında haklarınızı yazılı olarak isteyebilirsiniz. Bir hak ihlali yaşadığınızda ilk adım, talebinizi doğrudan ilgili havayoluna yazılı olarak iletmektir. Havayolundan tatmin edici bir yanıt alamazsanız, başvurunuzu SHGM’nin çevrimiçi sistemi kdmerp.shgm.gov.tr üzerinden ya da SHGM Çağrı Merkezi’ni 444 60 01 numarasından arayarak yapabilirsiniz. Yönetmeliğin 19. maddesi, bu idari yolun yolcunun mahkemeye başvurma hakkını hiçbir şekilde sınırlamadığını da ayrıca güvence altına alır. Check-in ve biniş sürecinde nelere dikkat etmeniz gerektiğini İlk Kez Uçacaklar İçin Havalimanı Rehberi yazısında adım adım anlattık.
Özetle
Yurt içi uçuşlarda yolcu haklarının çerçevesini AB’nin 261/2004 tüzüğü değil, Türkiye’nin kendi SHY-YOLCU yönetmeliği çizer: uçağa istemsiz kabul edilmeme veya nitelikli iptal/gecikme durumunda sabit 100 Avro tazminat, gecikme süresine göre ücretsiz ikram ve gerekirse konaklama, sınıf düşürülmesinde mesafeye göre %30–75 arası ek ödeme güvence altındadır; 10 Aralık 2024’ten bu yana teknik/operasyonel kaynaklı 3 saat ve üzeri gecikmeler de bu tazminata dahildir. Bagaj bu yönetmeliğin kapsamı dışında ayrı bir rejime tabidir. Bir sorun yaşadığınızda önce havayoluna yazılı başvuru yapmanız, sonuç alamazsanız SHGM’ye kdmerp.shgm.gov.tr veya 444 60 01 üzerinden başvurmanız en pratik yoldur.
