Tüm Dünyayı Gezen Biri Varuna Gezginden: Dünyadan Göçmeden Görülmesi Gereken 25 Yer

Bazen dünyanın en akıl almaz köşelerini görmek için aylarca vize kuyruğunda beklemeye ya da bütçe biriktirmeye gerek kalmıyor; bazen tek gereken doğru listeye denk gelmek. Geçtiğimiz günlerde, seyahat tutkunu Varuna adlı bir gezginin derlediği bir listeyle karşılaştım: dünyanın dört bir yanından, çoğu kişinin haritada yerini bile bilmediği 25 doğa ve kültür harikasını bir araya getiren bir seçki. Ben bu 25 durağı tek tek araştırdım, doğruluklarını kontrol ettim ve Varuna'nın gözünden derlenen bu listeyi, gerçek bilgilerle zenginleştirerek sizinle paylaşmak istedim.

Varuna Kimin Listesi Bu?

Varuna'nın listesi klasik "ölmeden önce görülmesi gereken yerler" seçkilerinden farklı; buradaki duraklar çoğunlukla ünlü şehir merkezlerinden değil, dünyanın çok az kişinin uğradığı uç noktalarından seçilmiş. Kimi bir şelalenin kenarında, kimi bir çölün ortasında, kimi de bir mağaranın derinliklerinde saklı. Listeyi incelerken dikkatimi çeken şey, her durağın arkasında gerçek bir jeolojik ya da kültürel hikâye olması — abartılı pazarlama cümleleri değil.

Suyun ve Ateşin Şekillendirdiği İlk Sekiz Durak

1. Kaieteur Şelalesi (Guyana): Kaieteur Ulusal Parkı'nda, Potaro Nehri üzerinde yer alan bu şelale, tek bir kesintisiz düşüşte yaklaşık 226 metre yükseklikten dökülüyor ve dünyanın en güçlü tek-düşüşlü şelalelerinden biri kabul ediliyor. Ulaşımın küçük uçaklarla ya da günler süren yürüyüşlerle yapılması, burayı Niagara gibi kalabalık şelalelerden çok farklı bir deneyim hâline getiriyor.
2. Devil's Pool (Zambiya): Victoria Şelalesi'nin Zambiya tarafında, Livingstone Adası yakınında doğal bir kaya havuzu bulunuyor. Kurak mevsimde (genellikle Eylül-Aralık arası) Zambezi Nehri'nin akış hızı düştüğünde, doğal kaya seti sayesinde yüzücüler dünyanın en büyük şelalelerinden birinin tam kenarına güvenle yaklaşabiliyor — ama bu sadece birkaç aylık bir pencerede ve rehber eşliğinde mümkün.
3. Omo Vadisi (Etiyopya): Güney Etiyopya'daki bu vadi, Mursi, Hamar, Karo ve Dassanech gibi birbirinden farklı dilleri, giyim kültürleri ve ritüelleri olan onlarca etnik topluluğa ev sahipliği yapıyor. Aynı zamanda önemli hominid fosillerinin bulunduğu bir UNESCO Dünya Mirası alanı olan vadi, hem yaşayan kültürler hem de insanlık tarihi açısından eşsiz bir bölge.
4. Ngorongoro Krateri (Tanzanya): Milyonlarca yıl önce çöken devasa bir volkanın yerinde oluşan Ngorongoro, dünyanın en büyük bozulmamış ve suyla dolmamış volkanik kalderası olarak kabul ediliyor; krater tabanı, kenarlardan yaklaşık 600 metre daha alçakta. Yaklaşık 260 kilometrekarelik bu alanda aslanlardan gergedanlara kadar olağanüstü yoğun bir yaban hayatı, göç etmeden neredeyse yıl boyu yaşıyor.
5. Danakil Çukuru (Etiyopya): Dünyanın en sıcak yerleşim yerlerinden biri olan bu çöküntü alanı, deniz seviyesinin 100 metreden fazla altında yer alıyor. Dallol jeotermal alanındaki sarı, yeşil ve turuncu tonlarındaki asit gölcükleri ile sürekli lav gölüne sahip nadir volkanlardan biri olan Erta Ale, bölgeyi neredeyse başka bir gezegene ait gibi gösteriyor.
6. Sokotra Adası (Yemen): Milyonlarca yıl boyunca anakaradan izole kalan Sokotra, bitki türlerinin üçte birinden fazlasının dünyanın başka hiçbir yerinde bulunmadığı, kendine özgü bir ekosisteme sahip. Şemsiye biçimindeki ejder kanı ağaçları, adayı bazı gezginlerin "dünyanın en dünya-dışı görünen yeri" diye tanımlamasına neden oluyor.
7. Salar de Uyuni (Bolivya): Yaklaşık 10.000 kilometrekarelik alanıyla dünyanın en büyük tuz düzlüğü olan Uyuni, yağmurlu mevsimde ince bir su tabakasıyla kaplandığında gökyüzünü kusursuz yansıtan devasa bir aynaya dönüşüyor. Bu optik etki, düzlüğü doğa fotoğrafçılığının en çok paylaşılan sahnelerinden birine dönüştürdü.
8. Zhangye Danxia Yer Şekilleri (Çin): Gansu eyaletindeki bu jeoparkta, milyonlarca yıl boyunca biriken kumtaşı ve mineral katmanları, kırmızı, turuncu, sarı ve yeşil şeritler hâlinde tepelere dönüşmüş. UNESCO listesindeki Danxia yer şekilleri sisteminin bir parçası olan bölge, en çarpıcı hâline gün doğumu ve gün batımında ulaşıyor.

Renkli Jeoloji ve Yeraltı Dünyaları

9. Pamukkale (Türkiye): "Pamuktan kale" anlamına gelen bu beyaz travertenler, mineral açısından zengin sıcak su kaynaklarının binlerce yıl boyunca yamaçtan aşağı biriktirdiği kalsiyum karbonatla oluşmuş. Hemen yanındaki antik Hierapolis kentiyle birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alıyor.
10. Kapadokya (Türkiye): Volkanik küllerin sıkışmasıyla oluşan yumuşak tüf katmanları, rüzgar ve suyun milyonlarca yıllık etkisiyle bölgenin ünlü peri bacalarına dönüşmüş. Derinkuyu gibi yüzeyin altındaki antik yeraltı şehirleri, günümüzde gün doğumu balon turlarıyla tanınan bu bölgeye bir de tarih katmanı ekliyor.
11. Darvaza Gaz Krateri, "Cehennemin Kapısı" (Türkmenistan): Karakum Çölü'ndeki bu çökme krateri, Sovyet döneminde yapılan bir sondaj kazasının ardından 1970'lerden bu yana kesintisiz yanıyor. Türkmenistan hükümeti zaman zaman krateri söndürme fikrini gündeme getirse de, alev hâlâ geceleri kilometrelerce uzaktan görülebiliyor.
12. Çikolata Tepeleri (Filipinler): Bohol adasına yayılan binin üzerindeki bu otla kaplı kalker tepeleri, kurak mevsimde yeşilden kahverengiye dönüşerek adını alıyor. Jeologlar, tepelerin deniz tabanından yükselen mercan birikintilerinin zamanla yağmur ve erozyonla şekillenmesiyle oluştuğunu düşünüyor.
13. Sazlık Flüt Mağarası (Çin): Guilin yakınlarındaki bu karst mağarası 1.000 yılı aşkın süredir ziyaret ediliyor; duvarlarında hâlâ Tang Hanedanlığı dönemine ait mürekkep yazıları görülebiliyor. Bugün sarkıt ve dikitleri renkli aydınlatmayla süslenen mağara, yeraltı gölcüklerindeki yansımalarla adeta başka bir dünyaya açılıyor.
14. Zhangjiajie / Tianzi Dağları (Çin): Hunan eyaletindeki bu millî parkta, bazıları yüzlerce metre yüksekliğe ulaşan binlerce ince kuvars-kumtaşı sütun ormanın içinden yükseliyor. Bu dramatik manzaranın, James Cameron'ın Avatar filmindeki uçan dağlara ilham kaynaklarından biri olduğu sıkça dile getiriliyor.
15. Benekli Göl / Spotted Lake (Kanada): British Columbia'daki Osoyoos yakınlarındaki bu küçük göl, magnezyum sülfat ve kalsiyum gibi minerallerce o kadar yoğun ki, yaz aylarında su buharlaştıkça yüzlerce farklı renkte, birbirinden ayrı gölcüğe bölünüyor. Bölgenin yerlisi Syilx (Okanagan) halkı için göl, uzun zamandır şifalı kabul edilen mineralli çamuruyla manevi bir öneme sahip.
16. Fly Gayzeri (ABD, Nevada): Bu gayzer, önce 1916'daki bir su kuyusu sondajı, ardından 1960'larda düzgün kapatılmayan bir jeotermal test sonucu kazara ortaya çıkmış. Onlarca yıl boyunca birikip yükselen mineralli su, gayzerin bugünkü rengarenk mineral tepesini oluşturmuş ve bugün Fly Ranch arazisinde, sınırlı rehberli turlarla ziyaret edilebiliyor.

Kayalardan Suya: Listenin Son Dokuz Durağı

17. Büyük Mavi Delik (Belize): Belize Bariyer Resifi'nin bir parçası olan bu neredeyse dairesel deniz çöküntüsü, yaklaşık 300 metre çapında ve 120 metreden derin; son buzul çağının ardından deniz seviyesi yükselirken çöken bir kireçtaşı mağara sistemi olarak oluşmuş. Jacques Cousteau'nun 1970'lerdeki keşif gezileriyle dünya çapında tanınan bölge, günümüzde önemli bir dalış noktası.
18. Antilop Kanyonu (ABD, Arizona): Page kasabası yakınındaki Navajo Ulusu topraklarında yer alan bu dar kanyon, binlerce yıl boyunca ani sel sularının kumtaşını oyması sonucu dalgalı duvarlarına kavuşmuş. Üst ve alt bölümlerine yalnızca Navajo rehberler eşliğinde girilebiliyor; hem ani sel riski hem de arazinin Navajo Ulusu'na ait olması bunun nedeni.
19. Devler Yolu / Giant's Causeway (Kuzey İrlanda): Yaklaşık 40.000 iç içe geçmiş, çoğunlukla altıgen bazalt sütun, 50-60 milyon yıl önce hızlı soğuyan volkanik lavdan oluşmuş. UNESCO Dünya Mirası alanı olan yer, aynı zamanda devi Finn McCool'un İskoçya'daki rakibine ulaşmak için inşa ettiğine inanılan İrlanda efsanesiyle de biliniyor.
20. Trolltunga (Norveç): Batı Norveç'te Ringedalsvatnet Gölü'nün üzerinde, kayalıktan yatay şekilde uzanan bu ince kaya parçası, suyun yaklaşık 700 metre üzerinde yer alıyor. Yaklaşık 20 kilometrelik gidiş-dönüş zorlu bir yürüyüş gerektirmesi, bir zamanlar pek bilinmeyen bu kaya oluşumunu Norveç'in en çok fotoğraflanan yürüyüş rotalarından birine dönüştürdü.
21. Lake Hillier (Avustralya): Batı Avustralya açıklarındaki Recherche Takımadaları'nda, Middle Adası üzerinde bulunan bu göl, suyu nasıl alınırsa alınsın pembe rengini koruyor; bilim insanları bunu genellikle pigment üreten alglere ve son derece tuzlu sudaki tuzcul bakterilere bağlıyor. Karadan ulaşımın zorluğu nedeniyle göl çoğunlukla havadan çekilen fotoğraflarla tanınıyor.
22. Waitomo Ateşböceği Mağaraları (Yeni Zelanda): Yeni Zelanda'nın Kuzey Adası'ndaki bu kireçtaşı mağaralar, yalnızca ülkede bulunan Arachnocampa luminosa türü ateşböceklerine ev sahipliği yapıyor; bu canlıların biyolüminesan larvaları mağara tavanını yıldızlı bir gökyüzü gibi aydınlatıyor. Ziyaretçiler genellikle ışık üreten larvaları rahatsız etmemek için sessizce kayan tekneler eşliğinde bu manzarayı izliyor.
23. Mermer Mağaraları (Şili/Arjantin sınırı): Şili ile Arjantin arasında paylaşılan General Carrera Gölü'nde, binlerce yıllık dalga etkisi tek parça mermer bir yarımadanın içine dalgalı mağaralar oymuş. Göl seviyesine ve mevsime göre mağaraların rengi koyu mavilerden gri tonlarına kadar değişiyor ve buraya yalnızca teknelerle ulaşılabiliyor.
24. Vinicunca / Gökkuşağı Dağı (Peru): Cusco yakınlarındaki bu dağın renkli çizgileri, kırmızı tonları veren demir oksitler ve sarı tonları veren kükürt bileşikleri gibi milyonlarca yıl boyunca birikmiş minerallerden geliyor. Uzun süre buz ve karla örtülü kalan dağın renkleri, buzulların erimesiyle son on yıl içinde daha görünür hâle gelerek popülerlik kazandı.
25. Lençóis Maranhenses (Brezilya): Brezilya'nın Maranhão eyaletindeki bu millî parkın beyaz kum tepeleri çölü andırsa da, genellikle Ocak-Haziran arasında mevsimsel olarak su altında kalıyor ve kum tepeleri arasında yüzlerce turkuaz tatlı su gölcüğü bırakıyor. Yağış başka yerlerde düşüp suyun buraya akması nedeniyle bölge, sık sık "kurak olmayan çöl" olarak tanımlanıyor.

Bu Liste Bize Ne Anlatıyor?

Varuna'nın derlediği bu 25 duraklık liste boyunca dikkatimi çeken şey, "dünyadan göçmeden" görülebilecek manzaraların çoğunun aslında hiç de kolay ulaşılır yerler olmaması. Küçük uçaklarla varılan şelaleler, yalnızca birkaç aylık bir pencerede açılan doğal havuzlar, yerel halkların izniyle girilebilen kanyonlar ve topraklar... Bu da listeyi bir "hedef" listesinden çok, dünyanın hâlâ ne kadar çeşitli ve bazen de kırılgan olduğunu hatırlatan bir referans hâline getiriyor. Ben bu duraklardan bazılarını gelecekteki rota planlarıma ekledim; siz de kendi listenizi çıkarırken, her yerin arkasındaki gerçek hikâyeyi bilerek yola çıkmanızı tavsiye ederim.